komunikacja w budowaniu relacji małżonków

06 maj 2026 | Bliskość i komunikacja

Rozmowa jest niezbędnym elementem budowania relacji. Otwarte i szczere komunikowanie swoich potrzeb, uczuć, oczekiwań i pragnień pozwala uniknąć wielu nieporozumień, urazów, przykrości i błędów w małżeństwie, ale też umożliwia coraz lepsze wzajemne poznawanie, rozwój miłości i realizowanie wspólnych dążeń. Powinna być też przestrzenią okazywania sobie szacunku, empatii i życzliwości. Druga osoba nie jest w stanie nas zrozumieć i domyślić się, co mamy do przekazania, jeśli nie będziemy z nią o tym otwarcie rozmawiać. Czasem wydaje nam się, że o czymś powinna wiedzieć z góry. Jednak dla niej wcale nie musi być to oczywiste i nie ma w tym złej woli.

Komunikować należy właściwie wszystko: to, co nas boli, rani, martwi, ale też to, co zachwyca i cieszy. Jesteśmy winni drugiej osobie szczerość, jednak wyrażoną z szacunkiem, nieagresywnie. Wykazujmy więc troskę oraz chęć niesienia pomocy. Miejmy też szacunek dla własnych uczuć, do których mamy pełne prawo – i to do wszystkich! Unikajmy narzekania, które prawdopodobnie wywoła skutek przeciwny do zamierzonego. Druga osoba może się poczuć atakowana, niedoceniona. Może zacząć się bronić (co doprowadzi do kłótni) albo mniej się starać – bo nie dostrzega sensu swoich wysiłków, skoro i tak nasza uwaga skupia się głównie na tym, co złe. Najlepiej otwarcie mówić o tym, czego pragniemy i jak chcemy, by ktoś postępował. Jeśli tego nie wypowiemy wprost, nie powinniśmy mieć pretensji, że druga strona mija się z naszymi oczekiwaniami.

Konflikty są naturalne. Jeżeli w związku nie ma kłótni, to prawdopodobnie oznacza, że albo jedna strona jest silnie podporządkowana drugiej, albo trwa jeszcze początkowa faza fascynacji drugą osobą. Wśród wielu nieporozumień dotyczących konfliktów jednym z najbardziej powszechnych jest założenie, że tzw. ciche dni są najlepszą metodą zażegnywania sporów. W praktyce polegają na drastycznym ograniczaniu kontaktów z drugą osobą. I tak brak komunikacji, zamiast obniżać poziom negatywnych emocji w konflikcie, może się przyczyniać do ich zwiększenia. Spór nie znika, gdy o nim nie rozmawiamy. To tylko cisza przed burzą.

Obrażanie się, złośliwości i uszczypliwości są rodzajem przemocy, wyrażanej w formie zakamuflowanej. Dlatego znany werset Biblii: „Gniewajcie się, a nie grzeszcie: niech nad waszym gniewem nie zachodzi słońce”(Ef 4,26) w piękny sposób zaprasza do dojrzałego dialogu. Spory są ważne i potrzebne w każdej relacji. Takie starcia powodują, że uczymy się siebie i oczyszczamy związek z negatywnych (przykrych) emocji. Kłótnie mogą tworzyć wzajemną przestrzeń do tego, aby szczerze ze sobą dyskutować, wymieniać się poglądami.

Jak więc robić to dobrze? Konstruktywna kłótnia polega na tym, że otwieramy się na słuchanie drugiej strony, a nie skupiamy na „odbijaniu” jej argumentów. Zastanawiamy się, jak to jest, że ukochana osoba myśli zupełnie inaczej niż my. Bez zwłoki mówimy, jak się czujemy, ale już nie co myślimy o drugiej osobie. Zwracamy uwagę na sposób, w jaki wypowiadamy żale, uwagi oraz krytyczne myśli i w jaki słuchamy małżonka. Dbamy o atmosferę. Nie da się np. krzyczeć, przytulając. Nietoksyczny spór jest asertywny, czyli taki, w którym zamiast się obrażać, mówi się o faktach, własnych emocjach oraz oczekiwaniach. Używamy komunikatu „ja” i powstrzymujemy się od uogólnień typu „ty zawsze” lub „ty nigdy”. Komunikacja w małżeństwie jest konstruktywna, jeśli nie oskarża, nie wyśmiewa, nie dominuje, nie żywi urazy, nie jest drobiazgowa.

Brak komunikacji często wynika z tego, że mąż i żona nie rozmawiają ze sobą o tym, w jaki sposób się porozumiewają. Mężom często przeszkadza gadatliwość żon (a one tak radzą sobie z emocjami i stresem) i wolą nie myśleć o tym, co do nich mówią. Wskutek tego żonom wydaje się, że wyjaśniają mężom powody konfliktu, ale w rzeczywistości oni tego nie słuchają. Tak powstaje błędne koło. Mężczyzna często nie wie, czym uraził żonę i co powinien zmienić. Dlatego woli się nie odzywać, kiedy widzi, że ona milczy. Właśnie w taki sposób pojawiają się „ciche dni”. Tymczasem mężczyźni są nastawieni na rywalizację, rozwiązywanie problemów, działanie, utrzymywanie dystansu oraz walkę. Lubią proste i jasne
komunikaty. Żony muszą pogodzić się z tym, że mężczyźni nie mają w zwyczaju opowiadać o swoim życiu, uczuciach i bolączkach. Kobiety natomiast żyją dla osób, którymi się otaczają, więc ważne są dla nich uczucia, nastrój i więzi rodzinne. W związku małżeńskim oczekują współpracy, wzmacniania relacji, wsparcia, utrzymywania bliskości i wyrażania emocji. Dlatego w rozmowie z żoną trzeba jej uważnie słuchać i wiedzieć, jak ważne są dla niej emocje. Należy też mówić jej komplementy i okazywać wsparcie, kiedy mówi o swoich problemach w pracy czy kłopotach z dziećmi.

Konstruktywna kłótnia może więc stać się drogą do szczęścia małżeńskiego, ponieważ dobrze przeżyte kryzysy prowadzą do rozwoju miłości. Niektórzy uczą się wyciągać pierwsi dłoń do zgody. Inni spotykają się na modlitwie wieczornej i stosują zasadę niekładzenia się spać zwaśnieni, pamiętając, że najważniejsza jest relacja, a nie racja. Istotniejsze jest to, kto poda pierwszy rękę, a nie kto ma rację. Pomocne w tym może być praktykowanie dialogu małżeńskiego, np. z wykorzystaniem Małżeńskiej gry (wydawnictwa Zbliżenia), która wspiera otwarte, dojrzałe i efektywne komunikowanie naszego zdania i sposobu przeżywania w zarówno pozytywnych, jak i trudnych sferach związku.

Warto się zatroszczyć o atmosferę w rodzinie poprzez zdrowe wzorce małżeńskiej komunikacji, również ze względu na dobro dzieci, które nas obserwują i naśladują. Współczesna nauka mówi coraz więcej na temat neuronów lustrzanych, czyli komórek nerwowych, które aktywizują się zarówno w czasie procesów postrzegania, jak i wykonywania konkretnej czynności. Naukowcy uważają, że odkrycie systemu tych neuronów jest przełomem w wyjaśnianiu podłoża społecznych zdolności człowieka, w tym umiejętności rozumienia innych, naśladowania ich, a także empatii i efektywnej komunikacji. Przygotowujemy nasze dzieci do przyszłych ról. W myśl przysłowia „Kto z kim przestaje, takim się staje” inwestowanie w rozwój wzajemnej małżeńskiej komunikacji uczy tego najmłodszych członków rodziny. Jeśli zdarzy się, że nasze dzieci będą świadkami konfliktu między nami, niech staną się też świadkami okazania szacunku do odmiennego zdania, naszego pojednania i wzajemnego przebaczenia. Z pewnością wykorzystają nasze dobre strategie. Często sposób komunikowania w domu rodzinnym przenosimy do swojej nowej rodziny (np. apodyktyczność, krytykanctwo). Pamiętajmy, że negatywne komunikaty osłabiają układ immunologiczny i mają swój udział w genezie ciężkich chorób psychicznych u dzieci. Czuwajmy nad dobrą atmosferą domowego ogniska, abyśmy nie potrzebowali wsparcia z zewnątrz w formie terapii lub mediacji.

Ciekawą propozycją i najtańszym sposobem terapii i wzajemnej komunikacji może się okazać wspólne oglądanie filmów. Cykliczne seanse (np. raz w tygodniu), a potem wspólna dyskusja mogą się okazać terapeutyczne (jedno z badań wykazało, że dzięki tej praktyce ryzyko rozwodów spadło z 24% do 11%).

Terapia małżeńska może się okazać jedynym ratunkiem dla związku, gdy nie potrafimy sobie radzić z konfliktami i sporami, a żale, pretensje i skrywane urazy pogłębiają kryzys i mogą doprowadzić do rozstania, które niesie negatywne skutki dla dzieci. Często pojęcie terapii mylone jest z mediacją. Zadaniem terapii jest ratowanie związku. Mediacja polega na dochodzeniu do porozumienia w konkretnych sprawach, np. dotyczących rozwodu (wybór między orzekaniem o winie a porozumieniem stron, podział majątku, alimenty, opieka nad dzieckiem), bez udziału sądu. Mediator nie musi być terapeutą, nie pomaga rozwiązać problemu emocjonalnego, nie leczy, tylko ułatwia komunikację między partnerami w spornych kwestiach.

Dobra komunikacja jest niezbędna dla trwałości i szczęścia małżeństwa. Warto ją stale rozwijać, stąd załączam do artykułu propozycje literatury oraz filmu. Patrząc na statystyki, typowe małżeństwo poświęca rozmowie 17 minut tygodniowo. To dramatycznie mało dla budowania wzajemnych więzi.

Agnieszka Caban – szczęśliwa żona i mama piątki dzieci, współzałożycielka Fundacji na Rzecz Wspierania Rodziny „Źródła” oraz NSP „Źródła” im. św. Stanisława Kostki w Skierniewicach, nauczyciel, pedagog specjalny, tutor.