„TO TYLKO DZIECKO…” – CZY WSZYSTKO MU WOLNO?

07 maj 2026 | Rodzicielstwo z sercem

Czy znaleźliście się kiedyś Państwo w sytuacji, gdy cudze dziecko zachowywało się skandalicznie wobec was lub waszego dziecka? Jeśli tak, z pewnością zastanawialiście się, jak powinniście się zachować. Właściwa reakcja nie jest ani taka prosta, ani taka oczywista. Zwykle to bardzo indywidualna sprawa. 

Czy są więc jakieś granice, po przekroczeniu których powinniśmy ewidentnie wkroczyć? Jakie? Jak to zrobić? Padnie teraz bardzo nieprecyzyjna i nielubiana odpowiedź: „To zależy...”. Nie czuję się kompetentna udzielić innej. Wpływ na zachowanie dzieci ma tak wiele czynników, że każdą sytuację trzeba byłoby rozpatrywać indywidualnie. W przypadku obcych dzieci, nie wiemy o nich zbyt wiele, więc możemy zaingerować w bardzo niezdarny sposób, pod wpływem emocji i wielu mylnych założeń. W naszym otoczeniu mogą pojawić się nie tylko rozpieszczone, wychowywane bezstresowo dzieci, czy zaniedbane przez brak uwagi rodziców, ale również te z niepełnosprawnościami i zaburzeniami różnego typu. Pochopna reakcja z naszej strony może wyrządzić więcej szkody niż pożytku, a nasza wyobraźnia może nie przewidzieć tysięcy możliwych scenariuszy i przyczyn oburzających nas zdarzeń. 

Dorośli wtrącający się w konflikty często szybko oceniają innych i podejmują działania bez głębszego rozpoznania sytuacji. Trzeba stawać w obronie, ale nie jest łatwo zrobić to mądrze. Oto sytuacja na placu zabaw. Dziewczynka wdrapuje się na drzewo. Rodzice innych dzieci wprost kierują do niej pretensje, bo ich pociechy naśladują ją i też chcą wspiąć się na drzewo, co budzi ich opór i lęk. Mama dziewczynki w tym momencie wkracza w obronie córki: „Proszę Państwa, moje dziecko może wchodzić na drzewo, a skoro Państwo potrzebujecie opieki nad swoimi dziećmi, to proszę zatroszczyć się i czuwać nad ich bezpieczeństwem”. Czy dostrzegamy subtelność tej sytuacji? Nie można obwiniać dziewczynki i obarczać jej odpowiedzialnością za inne dzieci. Ona zachowuje się zgodnie z wytyczonymi granicami i nie krzywdzi nikogo. Nie pomylmy przy tym bezstresowego wychowania z traktowaniem dziecka z równą godnością, szacunkiem, brania pod uwagę jego zdania, potrzeb, ale nie w sensie równego decydowania. To rodzic jest przywódcą i w pewnych obszarach ostatni głos należy do niego. Dziecko nie jest jeszcze gotowe. Dlatego mamy władzę rodzicielską, inaczej nasze dziecko nie mogłoby należycie zabezpieczyć swoich praw i potrzeb ani rozwijać się w sposób harmonijny. Nie możemy mu oddać ostatecznych decyzji w każdej sprawie, bo ono nie jest zdolne do przewidzenia różnych konsekwencji, natomiast my dorośli już tak. I to my powinniśmy wprowadzać dziecko w świat w sposób nie tylko bezpieczny, ale przemyślany i służący jego dobru.

Istnieje też druga strona medalu. Pamiętam opowiadaną przed laty anegdotę o mamie, która nie reagowała w autobusie, kiedy jej dziecko machało nogami, siedząc naprzeciw pewnej starszej pani ubranej w jasne spodnie. Kopanie owej pani, co skutkowało też pobrudzeniem jej ubrania, trwało jakiś czas, aż postanowiła ona zareagować, nie mogąc doczekać się uwagi ze strony matki dziecka. Zwróciła się do niej z prośbą, by zareagowała. Wówczas matka dziecka, bardzo wzburzonym tonem odpowiedziała: „Jak pani śmie wtrącać się w wychowanie mojego dziecka? Wychowuję je bezstresowo i nie pozwolę, by ktoś obcy zwracał mi uwagę”. Niespodziewanie, trzymający się poręczy nieopodal, młody jegomość z farbowanym irokezem na głowie, splunął żutą właśnie gumę na czoło owej mamy. Znów powtórzyło się pytanie: „Jak pan śmie?”. Odpowiedź wywołała salwy śmiechu w całym autobusie: „Mnie też mama wychowywała bezstresowo”. Dwie sytuacje, w obu matka staje niejako w obronie dziecka, a jakże zupełnie inna jest wymowa i racja. Starsza pani, dbając o swoją integralność, miała oczywiście prawo wystąpić w swojej obronie, a matka powinna postawić swojemu dziecku granice. Dlatego trudno udzielać wskazówek, gotowych rozwiązań, w tak delikatnej sferze jak zwracanie obcym dzieciom uwagi. Trzeba oczywiście wkraczać, gdy ktoś narusza nasze granice lub granice naszych dzieci, jednak z pewnością jest to sztuka. Najczęściej nie znamy kontekstu, przyczyn i trudno wówczas oceniać czyjeś zachowanie. 

Zdarza się, że pod pozornie agresywnym zachowaniem dziecka, kryje się coś, czego nie bierzemy pod uwagę, np. zaburzenia rozwojowe. Poza tym agresywne zachowania pokazują, że dziecko sobie z czymś nie radzi. Jest to zaproszenie do tego, by przyjrzeć się jego światu wewnętrznemu, tymczasem zaraz włącza się w nas ocena. Możemy nie mieć pojęcia, co właśnie dzieje się w jego wewnętrznym świecie i wejść z bardzo krzywdzącym nastawieniem. Najlepiej, gdy uwagę zwracają rodzice, a gdy ich nie ma w pobliżu, a ewidentnie zagrożone jest czyjeś bezpieczeństwo, oczywiście powinniśmy wkroczyć, ale nie jako oceniający, poniżający arbitrzy. Nikt z nas chyba nie lubi, gdy ktoś obcesowo zwraca się do naszego dziecka, a z drugiej strony, gdyby naszemu dziecku działa się krzywda, chcielibyśmy, by ktoś je ochronił w razie potrzeby. Tymczasem nazbyt często ingerujemy w konflikty dzieci, co wcale nie musi być zawsze dobrym rozwiązaniem. 

Dziecko oczywiście potrzebuje wsparcia ze strony rodziców z przeciwnikiem mającym znaczną przewagę, z którą nie bardzo ma jak sobie poradzić. Jednak wtrącanie się dorosłych w konflikty z piaskownicy może być dużym błędem. Najczęściej walczą oni wtedy ze sobą albo się obrażają, a wówczas dzieci zamiast załatwiać swoje sprawy po dziecięcemu (tak naprawdę ucząc się rozwiązywać konflikty), zaczynają ekscytować się rozgrywkami rodziców. Jest jeszcze druga wada takiego obrotu sprawy: zbyt pochopne wkroczenie rodziców oducza dzieci samodzielności i inicjatywy. Psycholodzy radzą, by, gdy chcemy coś zrobić dla swojego dziecka – dosłownie za nim stanąć. Nie pouczać tego drugiego, nie gromić, nie rozstawiać po kątach, nie ratować swojego, biorąc je na ręce, ale fizycznie dać odczuć swoją obecność, wesprzeć je, a nie załatwiać wszystkiego za nie. Stać, ale pozwolić działać dziecku.

Rozmowy z rodzicami dzieci przekraczających normy społeczne wymagają ogromnej dojrzałości z obu stron. Zdarza się wypieranie problemu, obrona własnego dziecka za wszelką cenę, a czasem niezrozumienie mechanizmów rządzących rozwiązywaniem sytuacji konfliktowych. Dobrze jest konfrontować się z rodzicami drugiej strony, unikając napastliwości, postawy roszczeniowej i zakładania z góry niewinności własnego dziecka. Może się bowiem okazać, że to właśnie ono rozpoczęło wianuszek nieprzyjemnych zdarzeń, a podaje się za ofiarę. Jest to dość częsta sytuacja. Jeśli konflikt miał miejsce na terenie przedszkola lub szkoły, pozwólmy zająć się nim pedagogom. Nie wolno nam wymierzać tzw. sprawiedliwości.

Jeśli to nasze dziecko przekracza granice, nie bójmy się ich stawiać na nowo, bo to właśnie one dają mu realne poczucie bezpieczeństwa. Poznanie własnych granic wymaga czasu oraz autentycznej relacji z drugim człowiekiem. Wejdźmy w dialog, poszukując niezaspokojonych potrzeb dziecka, wsłuchując się w świat jego uczuć. Zawsze reagujmy, ale też wysłuchajmy cierpliwie. Uczmy nasze dzieci pracy nad swoim charakterem, samoświadomości i samodyscypliny wewnętrznej. Może problemy z zachowaniem naszego dziecka to wołanie o głębszą więź z nami lub brak naszej uwagi na jego pragnienia, potrzeby psychiczne i czasu poświęconego tylko jemu, albo używanie przez nas nieodpowiednich, raniących komunikatów. 

Ten temat wymagałby z pewnością całego cyklu artykułów, dlatego zachęcam Państwa do zapoznania się z działalnością międzynarodowej organizacji Familylab, założonej przez duńskiego pedagoga i terapeutę rodziny – Jespera Juula. Warto przeczytać jego publikacje wydane w języku polskim. Polecam również warsztaty „Porozumienie bez przemocy” (NVC) i literaturę autorstwa Marshalla Rosenberga. To z pewnością nie tylko pomoże zgłębić poruszany temat z różnych perspektyw, ale zabierze Państwa w niezwykłą przygodę bycia rodzicem rozwijającym swoje kompetencje, pogłębiającym więzi i miłość do dziecka, nie tylko skutecznie, ale będąc odpowiedzialnym za wyznaczanie swojej przestrzeni w relacjach z dziećmi w taki sposób, który nie wpływa destrukcyjnie na wzajemny kontakt i bliskość.



Agnieszka Caban
– szczęśliwa żona Marka, mama piątki dzieci, współzałożycielka Fundacji na Rzecz Wspierania Rodziny „Źródła” oraz NSP „Źródła” w Skierniewicach, nauczycielka, tutor, pedagog specjalny, trener kreatywności.